Shop nhỏ giảm 27% trên sàn TMĐT: người mua online cần biết gì?
Người Việt đang chi tiền online nhiều hơn bao giờ hết, nhưng số gian hàng trên sàn lại co lại rõ rệt: nửa đầu năm 2026, số shop nhỏ lẻ có phát sinh doanh thu giảm khoảng 27%. Cuộc "thanh lọc" này, cộng với Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7/2026, đang thay đổi cách chúng ta chọn nơi mua hàng. Dưới đây là những điều người mua nên nắm trước mùa sale 10.10, 11.11 và 12.12.
1. Chuyện gì đang xảy ra trên các sàn?
Theo báo cáo ngành thương mại điện tử tháng 9/2026 được Cafef, Thương Trường và Công Thương dẫn lại (28–29/9/2026), bốn sàn lớn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 291.600 tỷ đồng doanh số trong 6 tháng đầu năm, tăng khoảnghơn 44,1% so với cùng kỳ. Thế nhưng bức tranh người bán lại trái chiều:
- Số shop thường (không phải Mall) có phát sinh doanh thu giảm khoảng 27%, còn khoảng 417.000 shop.
- Số gian hàng Mall cũng giảm khoảng 25%, còn khoảng 20.000 gian.
- Doanh thu bình quân của mỗi shop còn trụ lại thì tăng mạnh: khoảng 831,7 triệu đồng trên Shopee (tăng 44%) và 532,7 triệu đồng trên TikTok Shop (tăng 65%).
Nói đơn giản: ít người bán hơn, nhưng những người ở lại bán được nhiều hơn. Dòng tiền đang dồn về các nhà bán quy mô lớn, có thương hiệu và vận hành bài bản.
2. Vì sao nhiều shop nhỏ rời cuộc chơi?
Có ba lực đẩy chính. Thứ nhất là chi phí: từ năm ngoái đến nay, các sàn liên tục điều chỉnh phí cố định, phí thanh toán, phí dịch vụ vận chuyển. Theo báo cáo của SHS được Cafebiz dẫn lại (5/2026), tổng chi phí trả cho sàn đã tăng từ khoảng 9–14% lên 21,8–33,8% doanh thu đơn hàng, khiến nhiều shop nhỏ chỉ còn biên lợi nhuận 5–8%. Thứ hai là quy định chặt hơn: Luật Thương mại điện tử (số 122/2025/QH15) yêu cầu người bán và người livestream phải định danh điện tử, sàn phải xác minh thông tin trước khi cho phép hoạt động. Các shop "vô danh", bán hàng không rõ nguồn gốc khó tồn tại hơn.
Thứ ba là cuộc đua nội dung. Livestream và video ngắn có thể đóng góp tớihiện đóng góp khoảng 20% doanh số thương mại điện tử, và người bán phải đầu tư đáng kể vào nhân sự, thiết bị, người dẫn phiên live mới cạnh tranh được. Shop nhỏ ít vốn khó theo kịp.
3. Thị trường dồn về hai "ông lớn"
Sự tập trung không chỉ ở người bán mà còn ở nền tảng. Theo dữ liệu YouNet ECI được SHS dẫn lại (Znews, 29/9/2026), Shopee và TikTok Shop nắm gần 98% giá trị giao dịch nửa đầu năm: Shopee khoảng 55%, TikTok Shop khoảng 4344%. Lazada chỉ còn khoảng 1,7% và Tiki khoảng 0,4%. Tính theo chu kỳ 12 tháng (từ tháng 5/2025 đến tháng 4/2026), thị phần TikTok Shop đã tăng từ khoảng 33% lên 44%Một số nguồn khác ghi nhận TikTok Shop đã tăng từ khoảng 33% lên 44% thị phần chỉ trong 12 tháng.
Với người mua, điều này có hai mặt. Mặt tốt: hai sàn lớn có nhiều nguồn lực để đầu tư vào giao hàng nhanh, chính sách đổi trả và hệ thống chống gian lận. Mặt cần lưu ý: khi cạnh tranh giảm, chi phí người bán gánh (phí sàn, quảng cáo) có thể dần được cộng vào giá bán. Số liệu cũng cho thấyĐây cũng là một lý do khiến giá trung bình mỗi sản phẩm tăng: khoảng 153.000 đồng trên Shopee (tăng 43%) và gần 228.000 đồng trên Lazada (tăng 40%).
4. Luật mới bảo vệ người mua thế nào?
Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7/2026 mang lại một số thay đổi có lợi trực tiếp cho người mua:
- Người bán, người livestream phải định danh. Sàn phải xác thực danh tính (qua VNeID với người Việt) trước khi cho phép bán hàng hoặc lên sóng. Khi có tranh chấp, việc truy ra người chịu trách nhiệm dễ hơn nhiều.
- Phiên livestream được lưu trữ ít nhất 1 năm. Trước đây, lời quảng cáo "thần thánh" trong phiên live thường biến mất khi video bị xóa. Nay hình ảnh, âm thanh phiên live phải được sàn lưu lại để phục vụ giải quyết khiếu nại; thông tin hợp đồng giao dịch lưu ít nhất 3 năm.
- Người livestream không được nói sai về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá, khuyến mãi hay bảo hành; với mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, nội dung quảng cáo phải được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
- Sàn nước ngoài hoạt động tại Việt Nam phải có pháp nhân hoặc đại diện theo quy định, giúp người mua có đầu mối để khiếu nại.
5. Người mua nên làm gì khác đi?
Sàn "sạch" hơn không có nghĩa là bạn có thể hoàn toàn yên tâm. Báo cáo ngành của SHS (9/2026) còn dẫn số liệu năm 2025: hơn 700 sản phẩm bị thu hồi và hơn 100 tấn hàng nhái bị tịch thu trong các vụ hàng giả lớn. Một vài thói quen nên có:
- Kiểm tra lịch sử shop: thời gian hoạt động, số đơn đã bán, tỷ lệ phản hồi và đánh giá có ảnh thật. Shop mới mở, giá rẻ bất thường vẫn là dấu hiệu cần cảnh giác.
- Ưu tiên Mall hoặc nhà bán uy tín cho đồ giá trị cao như điện thoại, laptop, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng.
- Chốt đơn qua nút đặt hàng trên sàn, không chuyển khoản riêng hay nhắn tin mua ngoài theo lời mời của người bán; khi đó bạn mất quyền được sàn bảo vệ.
- Ghi lại thời điểm và nội dung phiên live (tên phiên, giờ, lời hứa khuyến mãi). Vì sàn phải lưu phiên live, thông tin này giúp bạn khiếu nại dễ hơn.
- So sánh giá tổng, gồm cả phí vận chuyển và mã giảm giá, thay vì chỉ nhìn giá niêm yết.
Kết luận: mua ít hơn một chút, nhưng mua chắc tay hơn
Cuộc thanh lọc trên các sàn thương mại điện tử là dấu hiệu thị trường đang trưởng thành: ít người bán hơn, minh bạch hơn và có luật lệ rõ ràng hơn. Với người mua, đây là cơ hội để mua sắm an tâm hơn, nhưng cũng là lúc cần tỉnh táo với giá cả và cách người bán quảng cáo.
Trước các đợt sale lớn cuối năm, hãy lập danh sách cần mua, chọn nhà bán có định danh và lịch sử rõ ràng, luôn giao dịch trong hệ thống của sàn. Mua ít hơn một chút nhưng mua đúng, mua chắc, đó là cách tốt nhất để tận dụng thị trường đang thay đổi này.
